Din İşleri Yüksek Kurulu

Yetimlerin gözetilmesi, kimsesiz ve muhtaç çocukların himaye edilmesi dinimizde teşvik edilmiştir. Yüce Allah, yetimlere yardım etmeyi, onlara sevgi ve merhametle yaklaşmayı emretmiş, Hz. Peygamber (s.a.s.) de yetimi himaye eden kimse ile cennette beraber bulunacağını beyan etmiştir. ^{(el-Bakara 2/83, 177, 215; en-Nisâ 4/36; Buhârî, Edeb, 24 [6005] ; Müslim, Zühd, 42 [2983])} Günümüzde yetimlerin himayesi ağırlıklı olarak koruyucu aile uygulaması üzerinden devlet gözetiminde sürdürülmektedir.

Koruyucu ailelerin emanet ve sorumluluk bilinciyle hareket etmeleri, çocuğun üstün yararı ilkesiyle birlikte süt hısımlığı ve mahremiyete ilişkin dinî hükümleri dikkate almaları gerekir. Bu bağlamda koruyucu aile olmak dinî açıdan, çocuk ile aile arasında nesep, hısımlık veya mahremiyet ilişkisi oluşturmayacağından ^{(el-Ahzâb 33/4)}, bakımı üstlenilen çocuk buluğ çağına geldiğinde mahremiyet ve tesettüre ilişkin hükümlere riayet edilmesi gerekir. Ayrıca İslam’da nesebin korunması esas olduğundan, çocuğun soy bağı kesilmemeli; himaye süreci 'koruyucu aile' statüsünde sürdürülmelidir.

Koruyucu aile ile çocuk arasında mahremiyet oluşturan kan hısımlığının bulunmadığı durumlarda, söz konusu mahremiyetin süt hısımlığı yoluyla oluşması mümkündür. Zira aralarında süt hısımlığı bulunan kimseler birbirlerinin mahremidir. ^{(bk. Buhârî, Şehâdât, 7 [2645]; Müslim, Radâ‘, 12 [1447])} Süt hısımlığının oluşması için bebeğe, ilk iki yaş içinde, koruyucu aile ile süt hısımlığı meydana getirecek şekilde bir kadının sütünün verilmesi gerekir. ^{(Kâsânî, Bedâʾi, 4/7; İbn Kudâme, el-Muğnî, 8/178; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 5/127-128)} Fıkıh bilginlerinin çoğunluğuna göre, miktar fark etmeksizin bir defa emzirme süt hısımlığının oluşması için yeterlidir. ^{(Serahsî, el-Mebsût, 5/137; Kâsânî, Bedâ’i, 4/8)} Buna mukabil Şâfiî ve Hanbelî fakihleri, hısımlığın oluşması için bebeğin ayrı ayrı beş kez emmesini gerekli görmektedir. ^{(İbn Kudâme, el-Muğnî, 8/171; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 5/130-131)}

Bu çerçevede süt hısımlığı oluşturan sebepler ve buna bağlı hükümler aşağıda ana hatlarıyla belirtilmiştir:

1-Doğum Yoluyla Oluşan Süt Sebebiyle Meydana Gelen Hısımlık

Süt hısımlığı, kadının bebeği emzirmesiyle veya uygun şartlarda muhafaza edilen sütün bebeğe verilmesiyle meydana gelir. ^{(Kâsânî, Bedâʾi, 4/9; Haraşî, Şerhu Muhtasar, 4/177; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 5/136; İbn Kudâme, el-Muğnî, 8/173)} Bu şekilde oluşan süt hısımlığında kadın sütanne olur; kadının çocukları süt emen bebek için süt kardeş; kadının kardeşleri ise süt dayı ve süt teyze hükmündedir. Sütün, mevcut evlilikte eşler arasındaki birliktelik sebebiyle gelmiş olması hâlinde koca da sütbaba olur. Bu durumda sütbabanın kardeşleri süt amca ve süt hala; anne ve babası ise süt dede ve süt nine olur.

2-Doğum Dışında Oluşan Süt Sebebiyle Meydana Gelen Hısımlık

Kadınlarda süt, kendiliğinden veya süt üretimi ve salınımında rol oynayan hormonların ilaçlarla uyarılması sonucu oluşabilmektedir. Bu şekilde gelen sütün bebeğe verilmesi ile de kadın ile bebek arasında süt hısımlığı meydana gelir. Ancak doğum dışı yollarla oluşan süt sebebiyle koca, sütbaba olmaz. Bu durumda sütannenin birliktelik yaşadığı koca, emen çocuk açısından üvey baba konumundadır ve aralarında mahremiyet meydana gelir. Bu mahremiyet, yalnızca koca ile sınırlı olup kocanın anne-babası, kardeşleri, diğer akrabaları ve başka eşinden olan çocuklarını kapsamaz. ^{(bk. el-Fetâva’l-Hindiye, 1/343- 344; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 5/139-142; İbn Rüşd el-Cedd, el-Beyân ve’t-tahsîl, 5/164-165)}

3-Bebeğin Koruyucu Ailenin Akrabaları Tarafından Emzirilmesi Yoluyla Oluşan Hısımlık

Bebeğe, koruyucu ailenin akrabalarından bir kadının sütünün verilmesiyle de süt hısımlığı meydana gelir. ^{(Kâsânî, Bedâʾi, 4/7; İbn Kudâme, el-Muğnî, 8/178; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 5/127-128)} Koruyucu aile bağlamında akrabalar aracılığıyla bir mahremiyet ilişkisi oluşturulmak isteniyorsa; bakımı üstlenilen bebek kız ise kocanın akrabaları, erkek ise kadının akrabaları tarafından emzirilmelidir. Bu durumda ortaya çıkan mahremiyet hükümleri, sütü verilen kadının koruyucu aileyle olan akrabalık derecesine göre değişir. Buna göre;

• Koruyucu ailenin öz kızı veya torunlarından birinin bebeği emzirmesi hâlinde, bakımı üstlenilen bebek ile koruyucu aile arasında süt hısımlığı meydana gelir.
• Koruyucu aile üyesi kadının annesi, ninesi, kız kardeşi veya kız yeğenlerinden birinin emzirmesi durumunda süt hısımlığı yalnızca koruyucu aile üyesi kadın ve onun belirli akrabaları ile sınırlı olur; kadının kocası ve kocasının akrabalarıyla bebek arasında mahremiyet oluşmaz.
• Koruyucu aile üyesi kocanın annesi, ninesi, kız kardeşi veya kız yeğenlerinden birinin emzirmesi hâlinde süt hısımlığı yalnızca koca ve onun belirli akrabaları ile bebek arasında oluşur; bu durum koruyucu aile olan kadın ve onun akrabalarıyla mahremiyet meydana getirmez.