Din İşleri Yüksek Kurulu

Ülkemizin bazı bölgelerinde fındık, buğday, pamuk gibi tarım ürünlerinin satılması sürecinde halk arasında “emanete bırakma”, “ofise dökme” veya “açığa dökme” gibi adlarla yapılan uygulamada üreticiler, ürünlerini bir alım yerine veya tüccarın deposuna teslim etmekte; ürünün fiyatının belirlenmesi ve bedelinin ödenmesi ileri bir tarihe ertelenmektedir. Bu uygulama, üreticinin ürünü tüccara emanet etmesini çağrıştıran birtakım isimlerle anılsa da tarafların gerçek amacı ve fiilî işleyiş, ürünün muhafaza edilmesi ve talep edildiğinde geri verilmesine yönelik değildir. Nitekim alıcı, bu ürünler üzerinde satmak da dâhil dilediği gibi tasarrufta bulunabilmektedir. Akitlerin değerlendirilmesinde lafız ve şekilden ziyade mana ve maksat belirleyici olduğundan ^{(Mecelle, md. 3)} söz konusu uygulamanın bir tür satım işlemi olduğu anlaşılmaktadır.

Bir satım akdinin sahih olabilmesi için satış bedeli ve ödeme tarihinin tarafları anlaşmazlığa götürmeyecek şekilde akit esnasında belirlenmiş olması gerekir. ^{(Kâsânî, Bedâ’i‘, 5/138)} Ancak mislî (standart) malların, fiyatları baştan belirlenmeden sadece miktarının kaydedilmesi ve bedelin daha sonra topluca veya belirli aralıklarla ödenmesi şeklinde gerçekleştirilen uygulamalara (isticrâr) toplumdaki ihtiyaç ve yerleşik örf dikkate alınarak cevaz verilmiştir. ^{(İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 4/516; İbn Kayyim, İ‘lâmü’l-muvakkıîn, 5/401-402. Ayrıca bk. DİYK 2022/10 Tarih ve Sayılı Kurul Kararı)} Söz konusu işlemin de bu kapsamda değerlendirilmesi mümkündür.

Bu itibarla nitelik ve miktarı belli bir tarım ürününün, “emanete bırakma”, “ofise dökme” veya “açığa dökme” gibi adlarla satılması caizdir. Ancak bu işlemde üreticinin ödemeyi talep ettiği tarihteki rayiç değer esas alınmalı, fiyatta baştan bir alt sınır belirlenmemeli veya ileride oluşacak en yüksek fiyattan ödeme yapılması şart koşulmamalıdır. Ayrıca olası anlaşmazlık veya mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla teslim edilen ürünün nitelik ve miktarını gösteren bir belge düzenlenmesi uygun olur.